fbpx

Leki opioidowe

with Brak komentarzy
leki opioidowe

Leki opioidowe to substancje stosowane w leczeniu silnego bólu ostrego i przewlekłego.

Czy wiesz, że leki opioidowe to substancje zdolne pokonać nawet najsilniejszy ból. Różnią się między sobą siłą działania, efektem jaki wywołują w połączeniu z receptorami opioidowymi, oraz sposobem metabolizmu. Stosujemy je w leczeniu zarówno bólu ostrego np. po wypadku lub operacji, jak i bólu przewlekłego.

Prawdziwy przełom w zastosowaniu morfiny i jej pochodnych w leczeniu bólu przewlekłego nastąpił, kiedy wprowadzono preparaty o powolnym uwalnianiu. W postaci plastrów transdermalnych jak i tabletek o przedłużonym uwalnianiu. To w zdecydowany sposób wpłynęło na bezpieczeństwo ich przewlekłego stosowania również w warunkach domowych.

Przejdźmy więc do omówienia dostępnych w Polsce leków opioidowych.

Drabina analgetyczna

Współczesny pogląd na leczenie bólu opiera się na drabinie analgetycznej. Podsumowując, schemat ten przyporządkowuje leki przeciwbólowe do określonego natężenia dolegliwości bólowych. Zatwierdziła go Światowa Organizacja Zdrowia (WHO). Zawiera on zarówno słabe jaki i silne leki przeciwbólowe. Dodatkowo w leczeniu bólu stosujemy również koanalgetyki. Uwzględniamy je również w drabinie analgetycznej.

Spójrz na zamieszczoną grafikę. Tak prezentuje się wspomniana drabina analgetyczna. Dolegliwości bólowe przyporządkowano do 3 kategorii :

  • ból o małym
  • średnim
  • dużym natężeniu

Dla ułatwienia opisywania natężenia dolegliwości bólowych stosujemy różne skale bólu. W tym podsumowaniu wykorzystamy numeryczną skalę bólu (NRS). Opisuje ona natężenie dolegliwości bólowych w skali od 0 do 10. Gdzie za „0” przyjmujemy zupełny brak bólu a „10” to najsilniejszy ból jaki jesteśmy sobie w stanie wyobrazić.

leki przeciwbólowe-drabina analgetyczna

W tym miejscu krótkiego wyjaśnieniu wymaga jeszcze sformułowanie KOANALGETYKI.

Koanalgetyki

Jest to bardzo liczna grupa preparatów. Substancje te należą do różnych grup leków. Są to np. leki przeciwpadaczkowe, przeciwdepresyjne, lub o działaniu znieczulającym. Mają różne mechanizmy działania.

Dlaczego stosujemy je w leczeniu bólu?

Nasilają one działanie podstawowych leków stosowanych w leczeniu bólu przewlekłego i onkologicznego. Ponadto, doskonale sprawdzają się w leczeniu bólu o charakterze neuropatycznym. W związku z tym są świetnymi lekami wspomagającymi proces leczenia. Wymagają one oddzielnego omówienia. Zapraszam do zapoznania się z nim w poście leczenie bólu neuropatycznego.

Leki przeciwbólowe lista

Leki przeciwbólowe stosowane w bólach o słabym natężeniu (ból w skali NRS 1-3) :

  • Paracetamol
  • Metamizol (pyralgina)
  • NLPZ
    • Do tej grupy leków należą m.in.: kwas acetylosalicylowy, ibuprofen, naproksen, diklofenak, ketonal, meloksykam, celekoksyb, lornoksykam, indometacyna, nimesulid.

Leki te znajdują zastosowanie w leczeniu bólu o słabym natężeniu. Ponadto, jako składnik analgezji multimodalnej tzn. takiej wykorzystującej leki o różnym mechanizmie działania. W praktyce oznacza to, że dodanie ich do terapii na każdym szczeblu drabiny analgetycznej pozwala na zredukowanie dawek innych leków. Wpływa to na ogólne zwiększenie bezpieczeństwa terapii przeciwbólowej.

WSKAZÓWKA

  • Nie zaleca się stosowania analgetyków nieopioidowych drogą domięśniową i doodbytniczą!
    • Przede wszystkim z uwagi na:
      • dyskomfort dla chorego związany z iniekcją
      • długi czas do początku działania przeciwbólowego
      • zmienny i nieprzewidywalny profil działania leku.
  • Leki te wykazują szereg działań niepożądanych. Wiele osób nie może ich stosować z uwagi na możliwe powikłania. Dlatego jeśli stosujesz leki przeciwbólowe z grupy NLPZ, koniecznie zapoznaj się z wpisem omawiających ich możliwe działania niepożądane. Dowiesz się z niego jak im zapobiegać i jaki NLPZ będzie dla Ciebie najbezpieczniejszy.
negatywny wpływ nlpz na organizm
  • Dla każdego leku z tej grupy określono dawki pułapowe. Czyli takie, powyżej których nie zwiększa się skuteczność przeciwbólowa leku, wrasta natomiast ryzyko wystąpienia jego działań niepożądanych.
    • W praktyce oznacza to, że przyjmowanie leków przeciwbólowych nieopioidowy, nie zawsze przynosi spodziewany efekt.

Jaka jest maksymalna dawka dobowa leku przeciwbólowego?

Spójrz na grafikę, aby dowiedzieć się jakie dawki dobowe NLPZ są bezpieczne.

zalecane maksymalne dawki NLPZ

Metamizol czyli Pyralgina

O leku tym mówi się, że drzemie w nim ukryty potencjał. Niektóre badania wskazują, że działa on również na receptory opioidowe. Dlatego wykazuje aż tak wysoką skuteczność w nawet bardzo intensywnych dolegliwościach bólowych.

Jak można podać pyralginę?

Możliwe drogi podania pyralginy to:

  • doustna
  • doodbytnicza
  • domięśniowa
  • dożylna (Działanie przeciwbólowe rozpoczyna się w ciągu 30 min od podania dożylnego i utrzymuje się około 4 godzin).

Mechanizm działania pyralginy

  • Działa przeciwbólowo na kilku poziomach przewodzenia bólu. (Rdzeniowo i ośrodkowo)
  • Wykazuje dużo słabsze działanie przeciwzapalne niż NLPZ.
  • Łączy się z receptorami kannabinoidowymi CB1 i CB2.
  • Aktywuje zstępujący układ antynocyceptywny czyli ten odpowiedzialny za kontrolę przewodzenia bólu.
  • Zmniejsza gorączkę.
  • Działa rozkurczająco na mięśnie gładkie. Skutecznie uśmierza ból przy kolkach nerkowych, po operacjach w obrębie jamy brzusznej, ginekologicznych, urologicznych.

Powikłania stosowania pyralginy

Uwaga! W ciągu kilku dni do tygodni od rozpoczęcia stosowania może wywołać agranulocytozę. Może również spowodować znaczące obniżenie ciśnienia tętniczego.

Co zrobić jeśli żadne leki przeciwbólowe nie działają?

  • Jeśli żadne leki z pierwszego szczebla drabiny analgetycznej nie są wystarczająco skuteczne należy zastosować leki silniejsze. Przechodzimy na kolejny szczebel drabiny analgetycznej.

Opioidy stosowane w bólach o natężeniu średnim i umiarkowanym (natężenie bólu w skali NRS 4-6):

Kiedy leki z pierwszego stopnia drabiny analgetycznej wg. WHO nie są skuteczne, stosujemy słabe leki opioidowe oraz silne leki opioidowe w małych dawkach. Do leków tych należą:

Leki opioidowe lista

  • Dihydrokodeina
    • tabletka o zmodyfikowanym uwalnianiu (działająca 12 godzin).
  • Kodeina
    • preparaty złożone z paracetamolem (działające 4-6 godzin).
    • roztwory wodne z kodeiną (działające 4-6 godzin).
  • Tramadol
    • preparat w kroplach, kapsułki (działające 4-6 godzin).
    • postać do podawania dożylnego i podskórnego (działające 4-6 godzin).
    • preparaty o przedłużonym uwalnianiu (działające 12 godzin).
  • Małe dawki silnych opioidów:
    • Morfiny do 30 mg na dobę
    • Oksykodonu do 20 mg na dobę
    • Hydromorfonu do 4 mg na dobę.

Leki te stosujemy samodzielnie lub w połączeniu z lekami nieopioidowymi. (Z uwagi na wspomniane wcześniej potęgowanie efektu). Zauważ, że słabe opioidy wykazują podobnie jak leki nieopioidowe efekt pułapowy. Przekraczanie zalecanych dawek maksymalnych nie powoduje dodatkowego efektu przeciwbólowego, może natomiast znacząco nasilić działania niepożądane.

maksymalne dawki słabych opioidów

Opioidy bez recepty

Czy wiesz, że niektóre z tych opioidów dostępne są bez recepty. np. Antidol, Thiocodin, Solpadeine, Nurofen plus, Herba pini, Neoazarina, syrop sosnowy aflofarm. Taka sytuacja w moim odczuciu niesie ze sobą sporo zagrożeń. Ryzyko uzależnienia, wystąpienia poważnych działań niepożądanych,przedawkowanie itd. Dla własnego bezpieczeństwa, stosowanie tych leków każdorazowo należy konsultować z lekarzem.

Tramadol

Czyli najczęściej przepisywany w Polsce lek opioidowy. Dostępny jest na receptę Rp. Ma złożony mechanizm działania. Z jednej strony działa jak słaby opioid, z drugiej wpływa na układ serotoninowy organizmu.

Leki przeciwbólowe z tramalem

Jeśli stosujesz jeden z tych preparatów:

Adamon, Oratram, Poltram, Tramadol, Tramal, Tramudin, Skudexa, Doreta, Exbol, Padolten, Palgotal, Paratram, Poltram Combo, Trampar, Zaldiar

Koniecznie zapoznaj się z wpisem omawiającym jego możliwe działania niepożądane. Uchroni Cię to przed wystąpieniem groźnego dla życia zespołu serotoninowego.

tramadol

Tramadol + Paracetamol

Tramadol często występuje jako gotowy preparat złożony. Połączenie z paracetamolem powoduje, że obie substancje działają silniej. Z tego powodu możliwe jest więc przyjmowanie niższych dawek obydwu leków. Preparaty te zawierają różne proporcje leków:

  • 37,5 mg tramadolu + 325 mg paracetamolu w 1 tabletce
  • 75 mg tramadolu + 650 mg paracetamolu w 1 tabletce

Jeśli jednak stosujesz takie gotowe połączenie lekowe np. Doretę, Exbol, Padolten, Palgotal, Paratram, Poltram combo, Trampar, Zaldiar. Pamiętaj! Paracetamol to lek często łączony z innymi lekami. Również tymi wydawanymi bez recepty, stosowanymi na bóle głowy i przeziębienia. Uważaj, aby omyłkowo nie przekroczyć dobowej dopuszczalnej dawki paracetamolu.

  1. Po pierwsze, zawsze czytaj dokładnie skład leku przed jego zażyciem.
  2. Po drugie, sumuj przyjmowane w ciągu dnia dawki paracetamolu

Tramadol + deksketoprofen

Tramadol występuje również w połączeniu z NLPZ- deksketoprofenem. Preparat ten nosi nazwę Skudexa. Zawiera 75 mg tramadolu i 25 mg deksketoprofenu w 1 tabletce

Leki opioidowe stosowane w bólach silnych i bardzo silnych (natężenie bólu w skali NRS 7-10):

Bardzo często zadawane pytanie to:

  • Czy jest lek silniejszy od Dorety” lub
  • „Co zamiast tramadolu”?

Odpowiadam, w przypadku bólów silnych i bardzo silnych stosujemy silne opioidowe leki przeciwbólowe.

Opioidy dostępne są na receptę RPW

  • Buprenorfina
    • plastry transdermalne (działające 72-96 godzin)
    • tabletki podjęzykowe (działające 6-8 godzin)
  • Fentanyl
    • plastry transdermalne
    • tabletki dopoliczkowe
    • tabletki podjęzykowe
    • roztwory donosowe
    • postacie do podawania dożylnego, podskórnego, dokanałowego
  • Morfina
    • tabletki krótko działające, roztwory wodne (działające 4 godziny)
    • postacie do stosowania dożylnego, dokanałowego, podskórnego
    • maści do stosowania na bolesne odleżyny
    • tabletki o przedłużonym uwalnianiu
    • roztwory do płukania jamy ustnej
  • Oksykodon
    • roztwór wodny (działający 4 godziny)
    • preparaty do stosowania dożylnego, podskórnego
    • tabletki o przedłużonym uwalnianiu (działające 12 godzin)
    • preparaty o szybkim i krótkim działaniu
    • tabletki w połączeniu z naloksonem (działające 12 godzin)
  • Hydromorfon (niedostępny w Polsce)
  • Tapentadol
    • tabletki o przedłużonym uwalnianiu (działające 12 godzin)
  • Metadon
    • roztwór wodny

Siła opioidów

Poszczególne opioidy różnią się między sobą siłą działania. Jeśli chcielibyśmy porównać ich równoważne dawki, jako punkt odniesienia możemy przyjąć MORFINĘ.

porównanie siły opioidów

Leki słabsze od morfiny to:

  • kodeina
  • dihydrokodeina
  • tramadol
  • tapentadol

Leki silniejsze od morfiny to :

  • oksykodon
  • metadon
  • buprenorfina
  • fentanyl

Silne leki przeciwbólowe

Opioidy odgrywają zasadniczą rolę w skutecznym łagodzeniu bólu nowotworowego oraz silnego bólu przewlekłego. Każdy opioid działa w odmienny sposób dlatego odpowiedź na każdy z nich jest zmienna.

Wybór leku opioidowego, a zwłaszcza jego dawki, ma charakter indywidualny. Leczenie rozpoczynamy od małych dawek. W razie potrzeby możemy je stopniowo zwiększać (miareczkowanie dawki leku). Do momentu uzyskania optymalnego efektu przeciwbólowego przy zachowaniu akceptowanego przez chorego poziomu działań ubocznych (typowych dla tej grupy leków).

Dlaczego porównanie „siły” leków opioidowych jest jedynie orientacyjne:

  1. Opioidy w różnym stopniu działają na poszczególne typy i podtypy receptorów opioidowych. Stąd działanie każdego z nich jest inne.
  2. Niektóre z nich wykazują tzw. „efekt sufitowy” co oznacza, zwiększanie przyjmowanych dawek powyżej pewnego określonego poziomu, nie poprawia efektu przeciwbólowego. Generuje natomiast szereg działań niepożądanych. (np. kodeina, dihydrokodeina tramadol).
  3. Część z nich ma dodatkowe działania przeciwbólowe, nie związane z receptorami opioidowymi. (np. tramadol, tapentadol).
  4. Kluczowa jest również aktualnie stosowana dawka leku np.
    • Morfina stosowana w bardzo dużej dawce będzie działać silniej niż lek o silniejszym działaniu, ale przyjmowany w dawce niższej.
  5. Różnice w postrzeganiu „siły działania” leków wynikają również z formy i drogi ich przyjmowania.
    • postacie o powolnym uwalnianiu versus postacie o szybkim i ultraszybkim działaniu,
    • podawanie doustne versus podawanie dożylne
  6. Na efekt ich działania wpływają również aktualna funkcja nerek, wątroby i inne przyjmowane równocześnie leki i substancje.

Narkotyczne leki przeciwbólowe na receptę

W moim odczuciu określenie „narkotyczne leki przeciwbólowe” czy „narkotyki” stosowane w odniesieniu do leków opioidowych nie powinno mieć miejsca. Jest to grupa leków jak każda inna. Niewłaściwie stosowana może wszakże prowadzić do wystąpienia działań niepożądanych, ciężkich powikłań, uzależnienia lub nawet śmierci. Jednak nie tylko ta grupa leków ma taki charakter. Za jedną z głównych przyczyn ciężkiej niewydolności wątroby stoi przedawkowanie paracetamolu. Pacjenci najczęściej zaś uzależniają się od benzodiazepin i leków nasennych. Narkotyki zaś to określenie prawne odnoszące się do substancji zdobywanych w sposób nielegalny.

Leki opioidowe są z pewnością bezpieczne, również podczas ich przewlekłego stosowania. Pod warunkiem jednak, że odbywa się to we ścisłej współpracy z lekarzem i pod jego nadzorem. Zachęcam Cię do zapoznania się z wpisem omawiającym działania niepożądane i powikłania związane ze stosowaniem opioidów „Powikłania stosowania opioidów”. Dowiesz się z niego:

  • Jakich połączeń lekowych należy unikać?
  • Jakie objawy daje przedawkowanie opioidów?
  • Czym jest zespół serotoninowy i dlaczego stosowanie tramadolu może być bardzo niebezpieczne.

Leczenie bólu nowotworowego opioidami

Jeśli Ty lub Twoi bliscy chorują onkologicznie – zapoznaj się z metodami stosowanymi w leczeniu bólu nowotworowego. Omówiłam tam szczegółowo zagadnienia dotyczące:

  • Przyczyn bólu nowotworowego.
  • Rodzaje bólu nowotworowego (m.in. somatyczny, trzewny, neuropatyczny, psychogenny)
  • Ból związany z leczeniem onkologicznym (m.in. przetrwały ból pooperacyjny, ból po chemioterapii, ból po radioterapii)
  • Leczenie bólu podstawowego i przebijającego.
  • Leczenie bólu końca dawki i bólu w okresie miareczkowania dawki.
  • Postępowanie w przełomie bólowym.
  • Najnowsze rozwiązania dla pacjenta! leki przeciwbólowe, które działają już w 7-15 min od zażycia.
  • Postępowanie w przypadku wystąpienia działań niepożądanych opioidów.
  • Metody interwencyjne leczenia bólu.
  • Leczenie bólu nowotworowego u osób w podeszłym wieku.
  • 5 najczęstszych błędów popełnianych przez lekarzy.

Leczenie bólu to nie tylko typowe leki przeciwbólowe. W leczeniu bólu stosujemy również inne leki.

Leki opioidowe do zadań specjalnych

W zależności od wystąpienia określonych sytuacji klinicznych, preferowane jest zastosowanie konkretnych leków opioidowych. Przyjrzyj się zamieszczonej grafice.

opioidy do zadań specjalnych

W przypadku występowania:

  • DUSZNOŚCI najskuteczniejszym opioidem jest morfina. Nawet w niewielkich dawkach łagodzi to nieprzyjemne odczucie.
  • NIEWYDOLNOŚCI NEREK– preferujemy leki, które nie będą ulegały znacznej kumulacji w organizmie mimo gorszego funkcjonowania nerek.
  • NIEWYDOLNOŚCI NEREK– preferujemy leki, które nie będą ulegały znacznej kumulacji w organizmie mimo gorszego funkcjonowania nerek.
  • NIEDOBORÓW ODPORNOŚCI wybieramy opioidy, które nie wpływają na obniżenie odporności organizmu.
  • ZAPARĆ Pamiętajcie, wszystkie opioidy predysponują do występowania zaparć. Wybieramy te, które robią to w najmniejszym stopniu lub stosujemy preparat łączony z naloksonem. Czyli antagonistą opioidowym, który wyraźnie zmniejsza efekt prozaparciowy opioidów.
  • ZABURZENIA POŁYKANIA– wybieramy opioidy podawane dożylnie, podskórnie, transdermalnie (plastry), donosowo, podjęzykowo lub podpoliczkowo.

Drogi podania leków przeciwbólowych

Leki stosowane w leczeniu bólu można przyjmować w postaciach:

  • tabletki, roztworów doustnych
  • roztwory do płukania jamy ustnej
  • plastrów transdermalnych
  • tabletek podjęzykowych i podpoliczkowych
  • aerozoli do nosa
  • maści
  • czopków doodbytniczych
  • roztworów do płukania jamy ustnej
  • iniekcji dożylnej, podskórnej
  • leków podawanych w pompach, sterowanych przez pacjenta
  • podań zewnątrzoponowych i podpajęczynówkowych

Pacjenci zazwyczaj przyjmują leki o przedłużonym uwalnianiu. Zapewniają one dobrą kontrolę dolegliwości bólowych przez większą część dnia. Dysponują również lekami o szybkim i krótkim działaniu. Mogą z nich skorzystać w sytuacji pojawienia się nagłego, nieoczekiwanego silnego bólu.

Koniecznie zapoznaj się z wpisem „plastry przeciwbólowe jak wybrać właściwe dla danego bólu”

  • Jakie rodzaje plastrów dostępne są w aptekach?
  • Na które z nich potrzebujesz recepty?
  • Kiedy stosować konkretne plastry przeciwbólowe?
  • Jak prawidłowo ich używać?

Testy diagnozujące ból

Zachęcam do wykonania interaktywnych testów zamieszczonych na stronie. Zwłaszcza, że można wykonać je samodzielnie. Pomogą Ci zdiagnozować swoje dolegliwości bólowe.

Niefarmakologiczne metody leczenia bólu

  • rehabilitację
  • wiskosuplementację kwasem hialuronowym i osoczem bogatopłytkowym
  • bisfosfoniany
  • psychoterapię
  • blokady diagnostyczne, prognostyczne, terapeutyczne
  • neurolizy
  • termolezje
  • inwazyjną stymulację nerwów
  • TENS
  • krioterapię
  • ultradzwięki
  • ultrajonoforezę
  • laseroterapię
  • magnetoterapię
  • leczenie toksyną botulinową
  • akupunkturę
  • blokady punktów spustowych
  • masaże, techniki manualne

Jeśli chciałbyś skorzystać z niektórych z tych metod, zapraszamy do poradni.

Wizyta w poradni leczenia bólu

W poście Jak wygląda wizyta w poradni leczenia bólu omówiłam krok po kroku jak się do niej przygotować. Jeśli jesteś ciekawy: jak przebiega badanie i jakich pytań się spodziewać? Koniecznie się z nim zapoznaj! Z pewnością znajdziesz tam bardzo przydatne informacje.

  • Na wizycie w poradni leczenia bólu:
    • Po pierwsze, pokażę Ci jak prowadzić leczenie bólu, aby było bezpieczne.
    • Po drugie stopniowo miareczkując dawki leków osiągniemy dawki skuteczne.
    • Finalnie, kiedy dolegliwości bólowe zmniejszą się lub ustąpią, znacząco podniesie się jakość Twojego życia.

Jeśli nie możesz dotrzeć osobiście na wizytę skorzystaj z konsultacji online lub telewizyty. Zapraszamy do kontaktu z rejestracją w celu umówienia pasującego terminu wizyty: tel. 791101106.

Z pewnością zainteresują Cię również:

Podąrzaj Lek. Anna Kociszewska-Bald:

Lekarz specjalista Anestezjologii i Intensywnej Terapii

Lekarz specjalista Anestezjologii i Intensywnej Terapii. Specjalizuję się w leczeniu bólu w chorobach przewlekłych i onkologicznych.

Zostaw Komentarz

Polityka prywatności
Wyrażenie powyższej zgody jest dobrowolne oraz jest warunkiem umieszczenia komentarza.

Witryna wykorzystuje Akismet, aby ograniczyć spam. Dowiedz się więcej jak przetwarzane są dane komentarzy.