fbpx

Leki przeciwbólowe. Analgetyki.

with Brak komentarzy

Analgetyki czyli leki przeciwbólowe to substancje stosowane w leczeniu bólu.

Leki przeciwbólowe i inne metody leczenia bólu

Najnowsze metody leczenia bólu zapewniają chorym bezpieczne i skuteczne leczenie. Dzięki różnorodnym preparatom możliwe jest dziś dobranie idealnego leku przeciwbólowego dla każdego pacjenta. Współczesny pogląd na leczenie bólu opiera się na drabinie analgetycznej. Podsumowując, schemat ten przyporządkowuje leki przeciwbólowe do określonego natężenia dolegliwości bólowych. Zatwierdziła go Światowa Organizacja Zdrowia (WHO). Zawiera on zarówno słabe jaki i silne leki przeciwbólowe. Dodatkowo w leczeniu bólu stosujemy również koanalgetyki.

Metody leczenia bólu

Wśród metod leczenia bólu wyróżniamy postępowanie:

  • farmakologiczne
  • niefarmakologiczne
  • inwazyjne

Drabina analgetyczna według WHO

leki przeciwbólowe-drabina analgetyczna

1) Leki przeciwbólowe stosowane w bólach o słabym natężeniu (NRS 1-3) :

  • Paracetamol
  • Metamizol (pyralgina)
  • NLPZ
    • np. ketoprofen, ibuprofen, diklofenak

Leki te znajdują zastosowanie w leczeniu bólu o słabym natężeniu. Ponadto, jako składnik analgezji multimodalnej tzn. takiej wykorzystującej leki o różnym mechanizmie działania. Dodanie ich do terapii pozwala na zredukowanie ilości przyjmowanych opioidów.

Nie zaleca się stosowania analgetyków nieopioidowych drogą domięśniową i doodbytniczą! Przede wszystkim z uwagi na:

  • dyskomfort dla chorego
  • długi czas do uzyskania efektu
  • zmienny i nieprzewidywalny profil działania leku

Dla każdego leku z tej grupy określono dawki pułapowe. Takie, powyżej których nie zwiększa się skuteczność przeciwbólowa leku, wrasta natomiast ryzyko wystąpienia jego działań niepożądanych.

W praktyce oznacza to, że przyjmowanie leków przeciwbólowych nieopioidowych w skutecznych dawkach i właściwych odstępach czasowych, nie zawsze przynosi spodziewany efekt. W takiej sytuacji należy zmienić stosowane leki na te z kolejnego stopnia drabiny analgetycznej.

Jak wybieramy właściwy NLPZ?

Leki z tej grupy dobieramy indywidualnie uwzględniając:

  • czas potrzebny do uzyskania efektu przeciwbólowego po zażyciu leku
  • czas utrzymywania się efektu
  • skuteczną dawkę
  • potencjalne przeciwwskazania
  • ryzyko powikłań ze strony przewodu pokarmowego, układu sercowo- naczyniowego oraz nerek.

Drogi podania:

  • doustna
  • doodbytnicza
  • domięśniowa
  • dożylna (Działanie przeciwbólowe rozpoczyna się w ciągu 30 min od podania dożylnego i utrzymuje się około 4 godzin).

Mechanizm działania:

  • Działa przeciwbólowo na kilku poziomach przewodzenia bólu. (Rdzeniowo i ośrodkowo)
  • Wykazuje dużo słabsze działanie przeciwzapalne niż NLPZ.
  • Łączy się z receptorami kannabinoidowymi CB1 i CB2.
  • Aktywuje zstępujący układ antynocyceptywny czyli ten odpowiedzialny za kontrolę przewodzenia bólu.
  • Zmniejsza gorączkę.
  • Działa rozkurczająco na mięśnie gładkie. Skutecznie uśmierza ból przy kolkach nerkowych, po operacjach w obrębie jamy brzusznej, ginekologicznych, urologicznych.

Uwaga! W ciągu kilku dni do tygodni od rozpoczęcia stosowania może wywołać agranulocytozę. Może również spowodować znaczące obniżenie ciśnienia tętniczego.

zalecane maksymalne dawki NLPZ

2) Analgetyki stosowane w bólach o natężeniu średnim i umiarkowanym (NRS 4-6):

Kiedy leki z pierwszego stopnia drabiny analgetycznej wg. WHO nie są skuteczne, stosujemy słabe leki opioidowe oraz silne leki opioidowe w małych dawkach.

  • Dihydrokodeine
    • tabletka o zmodyfikowanym uwalnianiu (działająca 12 godzin).
  • Kodeine
    • preparaty złożone z paracetamolem (działające 4-6 godzin).
    • roztwory wodne z kodeiną (działające 4-6 godzin).
  • Tramadol
    • preparat w kroplach, kapsułki (działające 4-6 godzin).
    • postać do podawania dożylnego i podskórnego (działające 4-6 godzin).
    • tabletki o przedłużonym uwalnianiu (działające 12 godzin).
  • Małe dawki silnych opioidów:
    • Morfiny do 30 mg na dobę
    • Oksykodonu do 20 mg na dobę
    • Hydromorfonu do 4 mg na dobę.

Leki te stosujemy samodzielnie lub w połączeniu z lekami nieopioidowymi. Zauważ, że słabe opioidy wykazują podobnie jak leki nieopioidowe efekt pułapowy. Przekraczanie zalecanych dawek maksymalnych nie powoduje dodatkowego efektu przeciwbólowego, może natomiast znacząco nasilić działania niepożądane.

maksymalne dawki słabych opioidów

3) Leki przeciwbólowe stosowane w bólach silnych i bardzo silnych (NRS 7-10):

W przypadku bólów silnych i bardzo silnych stosujemy silne opioidowe leki przeciwbólowe.

  • Buprenorfine
    • plastry transdermalne (działające 72-96 godzin)
    • tabletki podjęzykowe (działające 6-8 godzin)
  • Fentanyl
    • plastry transdermalne
    • tabletki dopoliczkowe
    • tabletki podjęzykowe
    • roztwory donosowe
    • postacie do podawania dożylnego, podskórnego, dokanałowego
  • Morfinę
    • tabletki krótko działające, roztwory wodne (działające 4 godziny)
    • postacie do stosowania dożylnego, dokanałowego, podskórnego
    • maści do stosowania na bolesne odleżyny
    • tabletki o przedłużonym uwalnianiu
    • roztwory do płukania jamy ustnej
  • Oksykodon
    • roztwór wodny (działający 4 godziny)
    • preparaty do stosowania dożylnego, podskórnego
    • tabletki o przedłużonym uwalnianiu (działające 12 godzin)
    • tabletki w połączeniu z naloksonem (działające 12 godzin)
  • Hydromorfon (niedostępny w Polsce)
  • Tapentadol
    • tabletki o przedłużonym uwalnianiu (działające 12 godzin)
  • Metadon
    • roztwór wodny
opioidowe leki przeciwbólowe

Silne leki przeciwbólowe

Opioidy odgrywają zasadniczą rolę w skutecznym łagodzeniu bólu nowotworowego. Odpowiedź na każdy z nich jest zmienna. Dlatego, za właściwy uznaje się ten lek, który jest skuteczny u danego chorego.

Wybór leku opioidowego a zwłaszcza jego dawki, ma charakter indywidualny. Leczenie rozpoczynamy od małych dawek. W razie potrzeby możemy je stopniowo zwiększać (miareczkowanie dawki leku). Do momentu uzyskania optymalnego efektu przeciwbólowego przy zachowaniu akceptowanego przez chorego poziomu działań ubocznych (typowych dla tej grupy leków). Regularnie monitoruję pacjenta pod kątem skuteczności i bezpieczeństwa stosowanej terapii oraz wystąpienia ewentualnych działań niepożądanych.

Leczenie bólu nowotworowego opioidami

Jeśli Ty lub Twoi bliscy chorują onkologicznie – zapoznaj się z metodami stosowanymi w leczeniu bólu nowotworowego. Omówiłam tam szczegółowo zagadnienia dotyczące:

  • Przyczyn bólu nowotworowego.
  • Rodzaje bólu nowotworowego (m.in. somatyczny, trzewny, neuropatyczny, psychogenny)
  • Ból związany z leczeniem onkologicznym (m.in. przetrwały ból pooperacyjny, ból po chemioterapii, ból po radioterapii)
  • Leczenie bólu podstawowego i przebijającego.
  • Leczenie bólu końca dawki i bólu w okresie miareczkowania dawki.
  • Postępowanie w przełomie bólowym.
  • Najnowsze (2019) rozwiązania dla pacjenta! leki przeciwbólowe, które działają już w 7-15 min od zażycia.
  • Postępowanie w przypadku wystąpienia działań niepożądanych opioidów.
  • Metody interwencyjne leczenia bólu.
  • Leczenie bólu nowotworowego u osób w podeszłym wieku.
  • 5 najczęstszych błędów popełnianych przez lekarzy.
leki przeciwbólowe, silne opioidy

Koanalgetyki

Substancje te należą do różnych grup. Są to chociażby leki przeciwpadaczkowe, przeciwdepresyjne, lub o działaniu znieczulającym. Dodatkowo charakteryzują je różne mechanizmy działania. Nasilają one działanie podstawowych leków stosowanych w leczeniu bólu przewlekłego i onkologicznego. Ponadto, doskonale sprawdzają się w leczeniu bólu o charakterze neuropatycznym. W związku z tym są świetnymi lekami wspomagającymi proces leczenia. Jest to bardzo liczna grupa preparatów. Właśnie dlatego wymagają osobnego omówienia. Zapraszam do zapoznania się z nim- leczenie bólu neuropatycznego.

Leki przeciwbólowe na bóle o charakterze kolkowym

Jeśli ból ma charakter kolkowy stosujemy leki rozkurczające:

  • metamizol
  • buskolizyna/butylobromek hioscyny
  • atropinę
  • glikopyrolat
  • drotawerynę
  • mebewerynę
  • alwerynę

Leki obniżające napięcie mięśni szkieletowych

Jeśli ból spowodowany jest kurczem mięśni szkieletowych stosujemy leki z grupy miorelaksantów.

  • baklofen
  • tizanidynę
  • benzodwuazepiny
  • metokarbamol

Należy pamiętać, że leki te wykazują wysoki potencjał sedatywny (uspokajający). Ponadto, często powodują interakcje międzylekowe.

Drogi podania leków przeciwbólowych

Leki stosowane w leczeniu bólu można przyjmować w postaciach:

  • tabletki, roztworów doustnych
  • roztwory do płukania jamy ustnej
  • plastrów transdermalnych
  • tabletek podjęzykowych i podpoliczkowych
  • aerozoli do nosa
  • maści
  • czopków doodbytniczych
  • roztworów do płukania jamy ustnej
  • iniekcji dożylnej, podskórnej
  • leków podawanych w pompach, sterowanych przez pacjenta
  • podań zewnątrzoponowych i podpajęczynówkowych

Pacjenci zazwyczaj przyjmują leki o przedłużonym uwalnianiu. Zapewniają one dobrą kontrolę dolegliwości bólowych przez większą część dnia. Dysponują również lekami o szybkim i krótkim działaniu. Mogą z nich skorzystać w sytuacji pojawienia się nagłego, nieoczekiwanego silnego bólu.

Z pewnością współczesna medycyna daje duże możliwości.

Koniecznie już teraz zapoznaj się z wpisem- plastry przeciwbólowe (nowości w 2019 roku). Dzięki temu dowiesz się:

  • Jakie rodzaje plastrów dostępne są w aptekach?
  • Na które z nich potrzebujesz recepty?
  • Kiedy stosować konkretne plastry przeciwbólowe?
  • Jak prawidłowo ich używać?

Dlaczego leki przeciwbólowe nie działają na wszystkich tak samo?

Podsumowując, dzieje się tak z uwagi na występowanie zmienności genetycznej. Każdy przyjmowany lek musi ulec metabolizmowi. Większość tych procesów odbywa się w wątrobie z wykorzystaniem specyficznych enzymów. Jednakże, pewien odsetek populacji wykazuje zmienione działanie właśnie tych enzymów. Stąd różnice osobnicze. Doskonałym przykładem takiego mechanizmu są różnice w działaniu tramadolu na poszczególne osoby.

Tramadol to lek przeciwbólowy, który działa jedynie na ból o słabym i średnim natężeniu.

Po przyjęciu drogą doustną, musi on ulec metabolizmowi w wątrobie (Przez enzym CYP 2D6). Dopiero tak powstała substancja będzie miała szansę skutecznie pobudzić receptory opioidowe i wywołać efekt przeciwbólowy.

Tymczasem wspomniane 5-10% z nas to tzw. „wolni metabolizerzy”.
U osób tych występuje specyficzna mutacja. Inne formy enzymu metabolizują lekdo postaci, która pozostaje nieaktywna.

W konsekwencji nie odczuwają oni poprawy po tym leku niezależnie od ilości przyjętych tabletek.

Z drugiej strony „ultra szybcy metabolizerzy” mogą częściej odczuwać poważne działania niepożądane po zażyciu tramadolu. Dzieje się tak z powodu, generowania dużych stężeń aktywnego leku w surowicy.

Podsumowując to czy dana osoba jest „wolnym metabolizerem” czy „ultra-szybkim metabolizerem” jest bardzo cenną informacją. Ponieważ pozwala z dużym prawdopodobieństwem przewidzieć nietypowe działania innych leków metabolizowanych przez ten enzym.

Ponieważ tramadol może dawać poważne interakcje z innymi lekami. Dlatego zawsze należy informować lekarzy o zażywaniu tego preparatu.

Testy diagnozujące ból

Zachęcam do wykonania interaktywnych testów zamieszczonych na stronie. Zwłaszcza, że można wykonać je samodzielnie. Pomogą Ci zdiagnozować swoje dolegliwości bólowe.

Leki złożone

Tramadol +Paracetamol

Tramadol często występuje jako gotowy preparat złożony. Połączenie z paracetamolem powoduje, że obie substancje działają silniej (synergizm hiperaddycyjny). Z tego powodu możliwe jest więc przyjmowanie niższych dawek leków. Tymczasem efekt przeciwbólowy pozostaje zachowany.

Z drugiej strony paracetamol to lek często łączony z innymi lekami.

Po pierwsze więc czytaj dokładnie skład leku przed jego zażyciem. Po drugie sumuj przyjmowane w ciągu dnia dawki.

Pozafarmakologiczne metody leczenia bólu

  • rehabilitację
  • wiskosuplementację kwasem hialuronowym i osoczem bogatopłytkowym
  • bisfosfoniany
  • psychoterapię
  • blokady diagnostyczne, prognostyczne, terapeutyczne
  • neurolizy
  • termolezje
  • inwazyjną stymuację nerwów
  • TENS
  • krioterapię
  • ultradzwięki
  • ultrajonoforezę
  • laseroterapię
  • magnetoterapię
  • leczenie toksyną botulinową
  • akupunkturę
  • masaże, techniki manualne

Wizyta w poradni leczenia bólu

W poście Jak wygląda wizyta w poradni leczenia bólu omówiłam krok po kroku jak się do niej przygotować. Jeśli jesteś ciekawy: jak przebiega badanie i jakich pytań się spodziewać? Koniecznie się z nim zapoznaj! Z pewnością znajdziesz tam bardzo przydatne informacje.

Na wizycie w poradni leczenia bólu:

  • Po pierwsze, pokażę Ci jak prowadzić leczenie bólu, aby było bezpieczne.
  • Po drugie stopniowo miareczkując dawki leków osiągniemy dawki skuteczne.
  • Finalnie, kiedy dolegliwości bólowe zmniejszą się lub ustąpią, znacząco podniesie się jakość Twojego życia.

Z pewnością zainteresują Cię również:

Podziel się z innymi
Follow Lek. Anna Kociszewska-Bald:

Lekarz specjalista Anestezjologii i Intensywnej Terapii

Lekarz specjalista Anestezjologii i Intensywnej Terapii. Specjalizuję się w leczeniu bólu w chorobach przewlekłych i onkologicznych.

Latest posts from

Leave a Reply

4 × 2 =